تنفس از راه باسن: راهحلی جایگزین برای مواقعی که ریهها از کار میافتند!؟
شاید ایدهاش در نگاه اول بیشتر شبیه شوخی باشد، اما پشتش یک سؤال جدی خوابیده: اگر ریهها نتوانند اکسیژن را وارد خون کنند و ونتیلاتور هم کافی نباشد، آیا بدن راه دیگری برای اکسیژنگیری دارد؟
یک پزشک و پژوهشگر ژاپنی به نام «Takanori Takebe» چند سال است روی همین ایده کار میکند که آیا میشود از مسیر دستگاه گوارش و رودهها برای رساندن اکسیژن به خون کمک گرفت؟
این پزشک ژاپنی میگوید جرقهی این فکر وقتی زده شد که پدرش بهخاطر عفونت شدید ریه، زیر دستگاه ونتیلاتور رفت. دیدن تهاجمی بودن این روش، و این نگرانی که «اگر ونتیلاتور جواب ندهد چه؟»، او را به سمت این پرسش کشاند که آیا میتوان راه کمکی دیگری برای تامین اکسیژن بیمار پیدا کرد.
او میگوید یکی از دانشجوهای آزمایشگاهش کتابی را معرفی کرده بود که توضیح میداد بعضی حیوانات میتوانند بخشی از اکسیژن را از مسیرهایی غیر از ریه بگیرند؛ مثلا از پوست یا بخشهایی از دستگاه گوارش.
از طرف دیگر، رودهها پر از رگهای خونیاند. همان دلیلی که باعث میشود برخی داروها مثل انواع شیافها بتوانند از راه روده جذب شده و وارد جریان خون شوند. همین شباهت، این سؤال را ایجاد کرد: اگر بعضی مواد از این مسیر جذب میشوند، آیا «اکسیژن» هم میتواند؟
او بر اساس همین ایده و با کمک و همکارانش یک روش درمانی طراحی کرد که در آن مایعی به نام پرفلورودکالین (perfluorodecalin) از راه مقعد وارد روده میشود. این مایع میتواند با اکسیژن غنیسازی شود و از نظر تئوری، اکسیژن را آزاد کند و همزمان دیاکسیدکربن را از بدن بگیرد.
در آزمایشهای حیوانی روی موش و خوک، تنقیهی این مایعِ غنیشده با اکسیژن کمک کرده بود حیوانات در شرایط کماکسیژن، بتوانند دوام بیاورند. نتایج این مطالعات نشان داده که حدود ۴۰۰ میلیلیتر از این مایع توانسته بود سطح اکسیژن خون خوکها را برای حدود ۱۹ تا ۳۰ دقیقه بالا نگه دارد.
حتی دیده شده بود رنگ خون نمونهگیریشده از این حیوانات، از تیره و کماکسیژن به روشنتر و پراکسیژن تغییر کرده؛ مدرکی که نشان میداد این ایده ممکن است واقعاً بتواند جواب دهد!
پژوهشگران در قدم اول ایمنی این روش را در انسان بررسی کردهاند. در یک مطالعه روی ۲۷ داوطلب، بین ۲۵ میلیلیتر تا ۱.۵ لیتر از مایع تنقیه شد و از افراد خواستند یک ساعت آن را نگه دارند.
در بسیاری از کسانی که ۱.۵ لیتر دریافت کرده بودند، مطالعه بهخاطر ایجاد درد شکم متوقف شد. اما بیشتر افرادی که حدود ۱ لیتر مایع گرفته بودند، فقط نفخ و درد شکم خفیف داشتند و به خوبی آن را تحمل کردند.
قدم بعدی در مطالعات بالینی این است که مشخص شود آیا این روش واقعاً در انسان هم اکسیژن را به جریان خون میرساند یا نه؟
البته این ایده جنجالی، مخالفان و موافقان زیادی دارد. مخالفان میگویند حتی ریهی آسیبدیده هم معمولاً برای تبادل گازها از هر عضو دیگری بهتر عمل میکند، چون اصولاً برای همین کار ساخته شده.
از آن طرف یک محدودیت مهم هم مطرح میشود: گفته شده تنقیهی حدود نیم لیتر از این مایع، اکسیژن لازم برای فقط دو دقیقه فعالیت بدن را فراهم میکند؛ یعنی برای اینکه تبدیل به یک روش واقعاً درمانی شود، باید حجمهای بالا و بهصورت مداوم استفاده شود که در عمل ساده نیست.
اما موافقان میگویند حتی اگر این روش جایگزین ریه نباشد، شاید بهعنوان یک پل کوتاهمدت به درد بخورد: مثلاً چند دقیقهی حیاتی در شرایط اورژانسی (مثل آمبولانس یا انتقال بیمار) که بیمار موقتاً اکسیژن کافی نمیگیرد و هدف فقط خرید زمان است.
