۰۵ دی ۱۴۰۲ دکتر علی‌اصغر هنرمند

هفت پیشرفت مهم پزشکی و سلامت در سال ۲۰۲۳

پایان سال ۲۰۲۳ نزدیک است و امسال در حوزه پزشکی و سلامت شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی بودیم که بد نیست در آخرین روزهای آن، نگاهی به مهم‌ترین‌شان بیندازیم:

۱- آغاز ژن درمانی بیماری‌ها با تکنیک کریسپر

همین چند هفته قبل بود که نخستین «ژن درمانی برای بیماران کم خونی داسی» شکل مورد تایید قرار گرفت و در آپدیت ام دی هم به آن پرداختیم. این نخستین بار در تاریخ است که یک روش ژن درمانی با فناوری کریسپر مورد تایید FDA قرار گرفته و امید است که این روش درمانی طی سال جدید و سال‌های بعد برای بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی مورد استفاده قرار بگیرد.

کریسپر فناوری برش و چسباندن ژن‌ها در DNA است. در بیماران مبتلا به کم خونی داسی شکل به خاطر یک نقص ژنتیکی، گلبول‌های قرمز طبیعی تولید نمی‌شود. حالا در درمان جدید، ژن‌های سلول‌های بنیادی تولید کننده‌ی گلبول قرمز با فناوری کریسپر با ژن‌های صحیح جایگزین می‌شوند.

اطلاعات بیشتر:

۲- کند کردن روند پیشرفت بیماری آلزایمر

امسال شاهد پیشرفت‌های بسیار مهمی در رابطه با آلزایمر بودیم و بسیاری از متخصصین، داروهای جدید این بیماری مانند lecanemab را یک تحول مهم در کنترل بیماری می‌دانند و مشخص شده که این داروها سرعت پیشرفت بیماری را حدود ۳۰ درصد کم می‌کنند.

اطلاعات بیشتر:

۳- از راه رسیدن واکسن برای ویروس سین‌سیشیال تنفسی (RSV)

عفونت با این ویروس معمولا علائم خفیفی دارد و شبیه به سرماخوردگی است. اما در برخی افراد و به ویژه نوزادان و سالمندان می‌تواند سبب عوارض جدی و حتی مرگ شود. امسال سرانجام به لطف فناوری mRNA شاهد از راه رسیدن واکسن این بیماری بودیم که در حال حاضر برای سالمندان و دوران بارداری مورد تایید قرار گرفته است.

اطلاعات بیشتر:

۴- یک قرص خوراکی برای افسردگی پس از زایمان

افسردگی پس از زایمان شیوع بالایی دارد و تخمین زده می‌شود که از هر هفت مادر، یک نفر دچار افسردگی پس از زایمان می‌شود که در مواردی حتی منجر به خودکشی می‌گردد. 

تا پیش از این برای درمان افسردگی پس از زایمان فقط دارو‌های تزریقی و با قیمت بالا در دسترس بودند، اما امسال شاهد تایید دارویی به نام زورانولون (zuranolone) بودیم که به صورت قرص خوراکی قابل مصرف است.

اطلاعات بیشتر:

۵- پیشرفت‌های قابل توجه هوش مصنوعی

امسال سال هوش مصنوعی بود و شاهد پیشرفت‌های خیره‌کننده‌ی آن در همه ابعاد فناوری بودیم. در حوزه پزشکی و سلامت هم دیدیم که هوش مصنوعی می‌تواند ذهن ما را بخواند (البته تا حدی!) به تشخیص دقیق‌تر بیماری‌ها کمک کند، در نقش مربی ورزش‌مان باشد، به ساخت داروهای جدید کمک کند و به‌ویژه در سرطان امیدواریم با ساخت آنتی‌بادی‌ها به جایگزینی «شیمی درمانی» کمک کند و حتی این احتمال وجود دارد که هوش مصنوعی در آینده نه‌چندان دور جایگزین پزشکی و طبابت شود!

اطلاعات بیشتر:

۶- امید تازه برای پیشگیری از مالاریا

سال‌ها است منتظر از راه رسیدن واکسن مالاریا هستیم و در فروردین ماه بود که نتایج مثبت آزمایش‌های بالینی این واکسن سروصدای زیادی به‌پا کرد و اکنون توسط سازمان جهانی بهداشت هم مورد تایید قرار گرفته است. البته از اواسط سال ۲۰۲۴ میلادی باید منتظر استفاده گسترده‌ی آن باشیم و ببینیم واکسن جدید R21 چطور عمل خواهد کرد.

مالاریا سالیانه حدود ۶۲۰ هزار نفر را به کام مرگ می‌فرستد که اکثر آنها کودک هستند. قرار است این واکسن در ابتدا برای کودکان پنج ماهه تا سه ساله تزریق شود.

اطلاعات بیشتر:

۷– داروهای کاهش وزن GLP-1
این داروها سال‌ها است که برای بیماران دیابتی مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما امسال نقطه عطفی برای این داروها بود. چون با تایید آنها برای کاهش وزن، استقبال گسترده‌ای از آنها صورت گرفته. طوری که شرکت‌های سازنده با کمبود ظرفیت تولید مواجه هستند و پیش‌بینی می‌شود طی سال‌های آینده یک بازار بزرگ چند میلیارد دلاری برای این داروها ایجاد شود.

از نظر برخی متخصصین این دارو‌ها نقش حلقه‌ی مفقوده بین جراحی‌های لاغری و رژیم غذایی را ایفا می‌کنند. تا پیش از این برای بسیاری از افراد چاق، جراحی‌های کاهش وزن جزو معدود گزینه‌های موجود بوده است. چون برخی از افراد به راحتی و با تغییر سَبک زندگی و رژیم غذایی امکان کاهش وزن ندارند. اما داروهایی مانند تیرزپاتید، ویگووی، ویکتوزا و… این امکان را در اختیارشان قرار می‌دهند.

اطلاعات بیشتر:

https://www.science.org/content/article/breakthrough-of-the-year-2023

https://www.sciencenews.org/article/medical-advances-vaccines-drugs-2023

مطالب مرتبط

چرا «تمرین‌های قدرتی» و «عضله سازی» بهترین کاری است که می‌توانید برای سلامت‌تان انجام دهید؟

پادکست را می‌توانید در پلت‌فرم‌های زیر هم گوش کنید: ما برای مراقبت از سلامت‌مان ممکن است کارهای مختلفی انجام دهیم: مثلا رژیم غذایی سالمی داشته باشیم، مکمل‌ و ویتامین مصرف کنیم یا از مصرف دخانیات خودداری کنیم. همه با این راهکارها آشنا هستیم. اما نکته‌ای که اغلب افراد نمی‌دانند این است که تمام این راهکارها […]

آشنایی با مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از سرطان

پادکست را می‌توانید در پلت‌فرم‌های زیر هم گوش کنید: سالانه بیش از ۱۸ میلیون مورد جدید سرطان در دنیا رخ می‌دهد که سهم کشور ایران بیش از ۱۸۰۰۰۰ مورد جدید است. جالب است بدانیم از هر سه نفر، یک نفر در طول عمر خود مبتلا به سرطان می‌شود و از هر ۴ نفر، یک نفر […]

چرا فناوری mRNA آینده سلامت را متحول خواهد کرد؟

هفته گذشته شاهد اعطای نوبل پزشکی سال ۲۰۲۳ به دو پژوهشگر مخترع واکسن mRNA بودیم. در دوران کرونا نام این فناوری بر سر زبان‌ افتاد و ساخت سریع‌شان سبب نجات جان افراد زیادی شد. اما این فناوری فقط به واکسن کووید محدود نیست و داستان بسیار بزرگ‌تر است. چون سبب می‌شود دنیای جدیدی به رویمان […]

آیا هوش مصنوعی جایگزین پزشکی و طبابت می‌شود؟

اگر از هوش مصنوعی‌های پرطرفدار فعلی (مثلا ChatGPT) بپرسید که آیا «آنها جایگزین پزشکی می‌شوند؟» به شما پاسخ می‌دهد: خیر! هوش مصنوعی به هیچ عنوان جایگزین پزشک نخواهد شد و فقط ابزاری است که به پزشکان در تشخیص و درمان بیماری‌ها «کمک» خواهد کرد. اما آیا باید این پاسخ را «باور» کنیم؟ به‌ویژه اینکه می‌دانیم […]

۱۰ توصیه برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی توسط نوجوانان

شبکه‌های اجتماعی روی ذهن و جسم ما اثرات مثبت و منفی زیادی برجای گذشته‌اند و نمی‌توان آن را کتمان کرد. اما این تاثیر در نوجوانان بسیار بیشتر و مهم‌تر بوده است. به همین خاطر انجمن روانشناسی آمریکا یک دستورالعمل شامل ۱۰ توصیه برای استفاده نوجوانان از شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده است. آنها معتقدند آموزش استفاده […]

تصویر بند انگشتی
بررسی پیشرفت‌های به‌دست آمده و نگاه به درمان آلزایمر در آینده

نشریه نیچر طی مقاله‌ای جذاب، به پیشرفت‌های به‌دست آمده در رابطه با بیماری آلزایمر و دورنمای درمان آن در آینده پرداخته است. اینجا با مهم‌ترین نکات مقاله آشنا می‌شویم: در نهایت اکثر متخصصان معتقدند که در آلزایمر یک راه حل ثابت برای بیماران وجود ندارد و در نهایت برای هر شخص باید درمان و راهکار […]

مطالب داغ

چرا نمی‌توانیم در مقابل وسوسه‌ی چیپس و پیراشکی مقاومت کنیم؟

چرا بین خوراکی‌هایی مانند بروکلی و چیپس گزینه‌‌ی دوم را انتخاب می‌کنیم؟ سال‌ها است می‌دانیم انسان به مصرف غذاهای حاوی چربی و شکر علاقه‌ی ویژه‌ای دارد و پژوهش‌های متعددی هم روی این موضوع انجام شده است. حالا یک مطالعه‌ی تازه نشان می‌دهد که ما دارای دو مسیر مجزا و موازی برای تمایل به مصرف قند […]

تشخیص یک مورد ابتلا به نشانگان تنفسی خاورمیانه (MERS) در ابوظبی

سازمان جهانی بهداشت تایید کرده که یک مورد ابتلا به سندرم مرس (Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus) در کشور ابوظبی در نزدیکی مرز عمان شناسایی شده است. گفته می‌شود که ۱۰۸ فرد مرتبط با این شخص مورد آزمایش قرار گرفته‌اند و تا به حال تست هیچ کدام مثبت نشده است. ضمنا به‌نظر می‌رسد شخص بیمار […]

کمک هوش مصنوعی به تشخیص دقیق‌تر سکته قلبی

اگر در اورژانس با بیمار درد قفسه سینه مواجه شوید چه می‌کنید؟ قاعدتا اگر مشکوک به حمله قلبی باشیم، تست تروپونین می‌گیریم و باید این کار چند مرتبه تکرار شود تا تغییرات آن را مشاهده کنیم. مشکل این روش این است که برخی بیماران بیش از حد در اوژرانس بستری می‌شوند و تخت‌ها را اشغال […]

وجود ۲۴۰ هزار قطعه پلاستیک در هر لیتر آب بطری‌های پلاستیکی

گسترش استفاده از پلاستیک سبب شده که قطعات بسیار ریز پلاستیک که به نام میکروپلاستیک یا نانوپلاستیک نامیده‌ می‌شوند، در همه جا یافت شده و این قطعات به روش‌های مختلف وارد بدن‌مان می‌شوند. یکی از روش‌های ورود این قطعات از طریق بطری‌های پلاستیکی آب نوشیدنی/معدنی است. پیش از این می‌دانستیم که این بطری‌ها حاوی ذرات […]

مطالب پربازدید

آیا تیرزپاتید (Tirzepatide) در درمان چاقی یک انقلاب ایجاد می‌کند؟

این روزها داروهای کاهش وزنی که با اثر روی گیرنده GLP1 عمل می‌کنند، طرفداران زیادی پیدا کرده‌اند و سماگلوتید (semaglutide) در خط مقدم آنها است. حالا یک داروی دیگر به نام تیرزپاتید (Tirzepatide) هم احتمالا به لیست داروهای لاغری اضافه خواهد شد و این یکی حتی از سماگلوتید هم بهتر عمل می‌کند. این دارو در […]

تایید داروی تیرزپاتید (Tirzepatide) برای کاهش وزن توسط سازمان غذا و داروی آمریکا

اواخر اردیبهشت از نتایج قابل توجه داروی تیرزپاتید (Tirzepatide) در کاهش وزن صحبت کردیم. حالا سرانجام استفاده از این دارو توسط سازمان غذا و داروی آمریکا برای دو گروه از افراد مورد تایید قرار گرفته است: ۱- افراد چاق (دارای BMI بالای ۳۰)
۲- افرادی که دارای اضافه وزن هستند (BMI بالای ۲۷) و یکی از […]

آشنایی با مهم‌ترین علائم و نشانه‌های ابتلا به ویروس کرونای JN.1

ویروس JN.1 کرونا با سرعت زیادی در حال انتشار است و به گفته متخصصین، علائم و نشانه‌های ابتلا به این ویروس تا حدی با دیگر واریانت‌ها کووید متفاوت است. به نظر می‌رسد که سرعت انتشار این ویروس از نوع اُمیکرون بیشتر بوده اما شدت علائم ابتلا به آن در مقایسه با اُمیکرون خفیف‌تر است. در […]

آیا یک پزشک استرالیایی موفق به درمان تومور مغزی شده است؟

پروفسور ریچارد اسکولیر یک پاتولوژیست متخصص در حوزه‌ی سرطان پوست است که در استرالیا زندگی می‌کند و پژوهش‌های او به همراه همکارش سبب نجات جان هزاران نفر از این بیماری شده. حدود یک سال قبل دکتر اسکولیر متوجه شد خودش به نوعی سرطان مغز مبتلا شده. یک نوع خاص از تومور گلیوبلاستوما که به‌قدری مهاجم […]

با همکاری

پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت
پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت
لوگو انجمن پزشکان عمومی کرمان
انجمن پزشکان عمومی کرمان
معاونت آموزشی سازمان نظام پزشکی کل کشور
معاونت آموزشی سازمان نظام پزشکی کل کشور
اداره کل آموزش همگانی جمعیت هلال احمر
اداره کل آموزش همگانی جمعیت هلال احمر
لوگو انجمن پزشکان عمومی اردبیل
انجمن پزشکان عمومی اردبیل
X
آپدیت ام دی تازه‌های پزشکی از رفرنس‌های معتبر