پیشگیری از زوال عقل با نور خورشید؟ روزی چند دقیقه زیر آفتاب باشیم؟
متخصصان حوزهی علوماعصاب سالها است که روی اهمیت دریافت نور کافی در طول روز تاکید میکنند و حالا یک دلیل دیگر برای آن پیدا شده است:
پژوهشگران به تازگی دریافتهاند که قرار گرفتن در معرض نور شدید در طول روز، با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل (دمانس) ارتباط دارد.
این یافتهها نشان میدهد که شاید وقت آن رسیده باشد که در کنار توصیههای معمول، نگاهی جدیتر به میزان نوری که در طول روز دریافت میکنیم داشته باشیم.
تاثیر نور روز در برابر زوال عقل
پژوهشگران در یک مطالعهی گسترده روی بیش از ۸۷ هزار فرد سالم (بدون سابقه زوال عقل)، میزان تماس آنها با نور روز و شب را به کمک مچبندهای هوشمند ارزیابی کردند. پس از حدود ۸ سال پیگیری، ۷۴۱ نفر به زوال عقل مبتلا شدند و نتایج جالبی به دست آمد که میتواند دیدگاه ما را نسبت به پیشگیری از این بیماری تغییر دهد:
- قرار گرفتن در معرض نوری با شدت بیش از ۱۰۰۰ لوکس (Lux) در طول روز، با حدود ۱۶ درصد کاهش خطر ابتلا به زوال عقل همراه بود. (برای درک بهتر، شدت نور یک روز ابری در فضای باز حدود ۱۰۰۰ لوکس است).
- هرچه تماس با نور شدیدتر باشد، اثر محافظتی مشابهی با مدتزمان کوتاهتر دیده میشود؛ مثلاً کاهش خطری حدود ۱۷ درصدی با روزانه ۱.۴ ساعت نور ۳۰۰۰ لوکس، یا حدود ۰.۷ ساعت (نزدیک ۴۰ دقیقه) نور ۵۰۰۰ لوکس (معادل نور روز در فضای باز)، یا ۰.۴۵ ساعت نور ۷۰۰۰ لوکس به دست آمد.
- تماس با نور در طول شب، بهتنهایی ارتباط معناداری با افزایش یا کاهش خطر زوال عقل نشان نداد.
- دریافت روزانه کمتر از حدود ۴۰ دقیقه نور شدید (۵۰۰۰ لوکس)، در پیشبینی خطر زوال عقل حتی عملکرد بهتری نسبت به ۶ عامل خطر شناختهشدهی دیگر (مصرف الکل، چاقی، آلودگی هوا، مکمل ویتامین D، آسیب مغزی و کمشنوایی) داشت.
- در تحلیلهای اکتشافی، بخشی از این ارتباط (تا ۳۳ درصد) احتمالاً از طریق تنظیم ریتم شبانهروزی بدن (Circadian rhythm) و تغییرات ساختاری مغز توضیح داده میشود؛ اما پژوهشگران تاکید میکنند این یافتهی مقدماتی بوده و پس از تصحیح آماری معنادار باقی نماند و نیازمند بررسی بیشتر است.
خبر خوب برای گروههای پرخطر
نکتهی جالبتر این است که این اثر محافظتی در گروههای پرخطر چشمگیرتر بود. کسانی که الگوی خواب آنها به اصطلاح «جغد شب» (Evening chronotype) است، با دریافت نور کافی در روز تا ۴۱ درصد افت خطر ابتلا را تجربه کردند، و در ناقلان ژن APOE ε4 (یکی از مهمترین عوامل خطر ژنتیکی آلزایمر) این کاهش ۱۹ تا ۲۷ درصد بود (البته به شرطی که بتوانید یک جغد شب را صبح زود بیدار کنید و زیر آفتاب ببرید!).
در نهایت، باید توجه داشت که این مطالعه از نوع مشاهدهای است و بهتنهایی رابطهی علّی را اثبات نمیکند؛ اما نشان میدهد که مداخلهای ساده مانند «افزایش دریافت نور در طول روز» میتواند رویکردی هدفمند و کمهزینه برای کاهش خطر زوال عقل باشد.
بهویژه در کشور ما که از نعمت روزهای آفتابی فراوانی برخوردار است، تنها کافی است پردهها را کنار بزنیم یا روزانه دقایقی را برای پیادهروی در فضای باز اختصاص دهیم تا مغزمان را در برابر پیری بیمه کنیم.
بیشتر بخوانید: آیا سبک زندگی سالم واقعاً مانع زوال عقل میشود؟ راهکارهای مبتنی بر شواهد واقعی
منبع: Wiley Online Library
