چرا گاهی چند دقیقه قبل از به صدا درآمدن آلارم از خواب بیدار می‌شویم؟
احتمالاً برای شما هم پیش آمده که دقایقی قبل از زنگ خوردن آلارم، از خواب بیدار شده باشید؛ بدون هیچ صدای خارجی یا محرک مشخصی. انگار بدن‌تان خودش متوجه شده که زمان بیدار شدن رسیده است.
این تجربه شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما در واقع اتفاقی نیست. عامل اصلی این پدیده «ساعت درونی» بدن شماست. اما این ساعت چگونه کار می‌کند؟
در مغز ما تجمعی از سلول‌های عصبی وجود دارد که به آن «هسته‌ی سوپراکیاسماتیک» گفته می‌شود. این مجموعه نقش ساعت اصلی بدن را ایفا می‌کند.
نورون‌های این ناحیه، گذر زمان را دنبال کرده و با هماهنگ‌سازی ریتم‌های درونی بدن، از جمله ریتم شبانه‌روزی (سیرکادین)، فرآیندهایی مثل خواب، دمای بدن و احساس گرسنگی را تنظیم می‌کنند.
داشتن برنامه‌ی خواب و بیداری منظم، همراه با روتین‌های ثابت غذا خوردن و فعالیت بدنی، به ساعت بدن کمک می‌کند تا الگوی زندگی شما را یاد بگیرد.
به مرور، بدن پیش‌بینی می‌کند که هر فعالیت معمولاً در چه ساعتی انجام می‌شود و بر همان اساس، ترشح هورمون‌های مرتبط را تنظیم می‌کند.
برای مثال، در ساعات ابتدایی صبح و همزمان با نزدیک شدن به زمان بیدار شدن، سطح هورمون کورتیزول در خون دچار جهش می‌شود. این هورمون نقش مهمی در افزایش هوشیاری و آماده‌سازی بدن برای شروع روز دارد.
در افرادی که هر روز تقریباً در ساعت مشخصی از خواب بیدار می‌شوند و با نور طبیعی روز مواجه هستند، ساعت بدن به‌تدریج یاد می‌گیرد که زمان بیداری آنها چه ساعتی است.
در نتیجه، پیش از آنکه آلارم به صدا درآید، بدن آرام‌آرام وارد فاز بیداری می‌شود: دمای بدن افزایش پیدا می‌کند، ترشح ملاتونین (هورمون خواب) کاهش می‌یابد و سطح کورتیزول شروع به بالا رفتن می‌کند.
البته ماجرا همیشه این نیست! اگر چند دقیقه قبل از آلارم بیدار می‌شوید و احساس سرحالی و انرژی دارید، احتمالاً ریتم شبانه‌روزی‌تان به‌خوبی تنظیم شده است.
اما اگر اغلب زودتر از آلارم بیدار می‌شوید و همچنان احساس خستگی و خواب‌آلودگی دارید، این می‌تواند نشانه‌ای از کاهش کیفیت خواب باشد.
در چنین شرایطی، بهتر است به بهداشت خواب‌تان توجه بیشتری کنید و عادات خواب و بیداری خود را بازبینی کنید. در برخی موارد هم ممکن است نیاز باشد برای بهبود وضعیت خواب، از پزشک کمک بگیرید.
