هفته‌ی اول زندگی؛ هفته‌ای که سیستم ایمنی نوزاد شکل می‌گیرد
اگر از صد ایمونولوژیست بپرسید که سیستم ایمنی نوزاد چه زمانی شکل می‌گیرد، احتمالا همه‌شان می‌گویند که این فرآیند از لحظه‌ی تولد آغاز می‌شود و به تدریج و بدون هیچ مرحله‌ی خاصی پیش می‌رود. اما یک پژوهش تازه روی حدود ۶۰۰ نوزاد سوئدی نشان می‌دهد که شاید همه‌ی ما اشتباه می‌کردیم!
یک «واکنش بذرپاشی» در همان روزهای اول
پژوهشگران ایمپریال کالج لندن به سرپرستی «پتر برودین» در طول سال اول زندگی این نوزادان، به طور مرتب از خون و مدفوع آنها نمونه گرفتند. نتیجه جالب بود: حدود نیمی از نوزادان در همان هفته‌ی اول یک واکنش ایمنی شدید نشان می‌دادند که پژوهشگران آن را «واکنش بذرپاشی» (seeding reaction) نامیدند. در خون این نوزادان، مولکول‌های التهابی مثل «اینترفرون گاما» بالا بود. نیمه‌ی دیگر نوزادان اما واکنش ضعیفی داشتند.
در این مطلب می‌خوانید
حالا سؤال اصلی: این واکنش چه اهمیتی دارد؟
سه برابر شدن خطر آلرژی و اگزما
هنگامی که پژوهشگران پرونده‌های پزشکی نوزادان را بررسی کردند، دیدند که ۳۹ درصد از نوزادانی که واکنش بذرپاشی شدید داشتند، تا یک‌سالگی به «اگزما» یا «آلرژی غذایی» مبتلا شده بودند. این عدد در گروه با واکنش ضعیف فقط ۱۲ درصد بود. یعنی تقریبا سه برابر!
اما چرا هفته‌ی اول این‌قدر مهم است؟ به نظر می‌رسد که روده‌ی نوزاد سالم در روزهای اول زندگی «نشت‌پذیر» است و بعد از حدود یک هفته بسته می‌شود. در این پنجره‌ی کوتاه، باکتری‌های روده (به خصوص گروهی به نام «باکتروئیدس») می‌توانند وارد خون شوند و سیستم ایمنی را فعال کنند. نوزادانی که واکنش شدید داشتند، باکتروئیدس بیشتری هم در روده‌شان داشتند.
نقش شیر مادر و باکتری‌های خوب
جالب‌تر اینکه سرنوشت نوزادان با واکنش شدید، یکسان نبود و به دو عامل بستگی داشت: نوع تغذیه و میزان «بیفیدوباکتری‌ها» در روده.
مثلا در میان نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شدند، اگر بیفیدوباکتری‌های روده کم بود، نصف‌شان دچار اگزما یا آلرژی شدند؛ اما اگر این باکتری‌ها زیاد بود، این عدد به یک‌چهارم کاهش پیدا می‌کرد. در نوزادان شیرخشکی هم حدود یک‌سوم مبتلا شدند.
توضیح احتمالی این است که بیفیدوباکتری‌ها قندهای خاص شیر مادر را تجزیه می‌کنند و از آنها مولکول‌های ضدالتهابی می‌سازند که جلوی واکنش بیش از حد سیستم ایمنی را می‌گیرد.
پس باید چه کار کنیم؟
فعلا هیچ کاری! پژوهشگران تأکید می‌کنند که این یافته‌ها فقط یک «ارتباط» را نشان می‌دهند و هنوز ثابت نشده که این باکتری‌ها یا این واکنش ایمنی مستقیما باعث آلرژی می‌شوند. هنوز نمی‌دانیم که این اثر بعد از یک‌سالگی هم ادامه دارد یا نه. بنابراین پدر و مادرها نباید روش تغذیه یا رفتارشان با نوزاد را بر اساس این نتایج تغییر دهند.
اما آینده را تصور کنید: شاید روزی بتوانیم در همان هفته‌ی اول، شدت واکنش ایمنی نوزاد را اندازه بگیریم و با یک پروبیوتیک مناسب، خطر آلرژی و اگزمای او را کاهش دهیم. آیا این همان «پزشکی شخصی‌سازی‌شده» برای نوزادان نیست؟
منبع: New Scientist، ۲ اکتبر ۲۰۲۶، گزارش از ارائه‌ی پتر برودین در کنفرانس ایمونولوژی لندن.
