• • ۳ دقیقه مطالعه

آشنایی با «پروژه‌ی ژنوم» یکی از مهم‌ترین پروژه‌های علمی تاریخ بشر و برخی مفاهیم اولیه

آشنایی با «پروژه‌ی ژنوم» یکی از مهم‌ترین پروژه‌های علمی تاریخ بشر و برخی مفاهیم اولیه

در سال ۱۹۹۰ میلادی پروژه‌ای بزرگ با هدف تعیین توالی ماده‌ی ژنتیک (ژنوم) انسان و با تلاش دانشمندان سراسر جهان شروع شد و بعد از ۱۳ سال تلاش مستمر، در سال ۲۰۰۳ به پایان رسید. نتیجه‌ی این پروژه، تعیین توالی ۹۰ درصد از ژنوم انسان بود که دستاوردی بزرگ در جهت شناخت ماهیت ژنتیکی انسان و بیماری‌های مرتبط است.

منظور از ژنوم چیست؟
ژنوم یا همان مولکول جادویی دی اِن اِی، عامل انتقال صفات از والدین به فرزندان است.
دی ان ای مولکولی دو رشته‌ای است که یک رشته‌ی آن از پدر و دیگری از مادر به فرزند می‌رسد، پس برخلاف تصور پیشینیان، پدر و مادر سهم یکسانی در انتقال ژنوم موجود در هسته‌ی سلول دارند.

نواحی کد کننده به چه بخش ژنوم گفته می‌شود؟
مولکول دی ان ای واحدهایی به نام ژن دارد. ژن‌ها از کنار هم قرار گرفتن کدهایی تشکیل شده‌اند که مبنای ساخت پروتئین‌ها هستند، پروتئین‌ها نیز عملکرد سلول را رقم می‌زنند. در پروژه‌ی ژنوم انسان توالی این کدها مورد بررسی قرار گرفته‌است. از هر ژن، دو نسخه در سلول وجود دارد که یک نسخه از پدر و نسخه‌ی دیگر از مادر به ارث می‌رسد.

کروموزوم چه تفاوتی با دی ان ای دارد؟
طول دی ان ای انسان حدود ۲ متر است. بنابراین برای اینکه در هسته‌ی سلول جا بگیرد، به کمک نوع خاصی از پروتئین‌ها به صورت کروموزوم بسته بندی می‌شود. یک انسان ۴۶ کروموزوم دارد که ۲۳ تا را از پدر و ۲۳ تای دیگر را از مادر به ارث می‌برد.

آگهی کلینیک کیمیا سال‌های سالمِ بیشتر، نه فقط سال‌های بیشتر پزشکی طول عمر، کاملاً آنلاین از هر نقطه‌ی جهان مشاورهٔ ۱۵ دقیقه‌ای رایگان در واتساپ

در پروژه ژنوم انسان از دی ان ای چه کسانی استفاده شد؟
در این پروژه، توالی ژنوم ۲۰ «داوطلب» مورد بررسی قرار گرفت که جهت حفظ حریم شخصی هویت آن‌ها ناشناس باقی مانده است. با این حال، بخش عمده‌ی این توالی که ۷۰ درصد ژنوم رفرنس را تشکیل می‌دهد، از یک فرد با نژاد ترکیبی (به این معنا که اجداد او از جمعیت‌های مختلفی بوده‌اند) حاصل شده است. ۳۰ درصد باقی مانده نیز از ژنوم ۱۹ نفر که اکثرا نژاد اروپایی داشتند، به دست آمد.

آیا امروز هم برای توالی یابی ژنوم یک فرد باید ۱۳ سال منتظر ماند؟
طی سال‌های گذشته تکنولوژی توالی یابی دی ان ای با سرعت شگرفی پیشرفت کرده، به گونه‌ای که امروزه به کمک نسل جدید توالی یابی دی ان ای (به نام NGS) می‌توان ژنوم فرد را در کمتر از ۴۸ ساعت (و بسته به نوع دستگاه حتی در ۸ ساعت!) توالی یابی کرد! این تکنیک به شکل گسترده‌ای در آزمایشگاه‌های ژنتیک جهت تشخیص ماهیت بیماری‌های ژنتیکی به کار گرفته می‌شود.

https://med.stanford.edu/news/all-news/2022/01/dna-sequencing-technique.html

آگهی کلینیک کیمیا سال‌های سالمِ بیشتر، نه فقط سال‌های بیشتر پزشکی طول عمر، کاملاً آنلاین از هر نقطه‌ی جهان مشاورهٔ ۱۵ دقیقه‌ای رایگان در واتساپ

مطالب مرتبط

ارتباط میان باکتری منتقله از گربه و بروز بیماری‌های روانی؟
ارتباط میان باکتری منتقله از گربه و بروز بیماری‌های روانی؟

از سال‌ها قبل می‌دانیم که بیماری‌های روانی می‌توانند منشا ژنتیکی یا جسمانی داشته باشند. حالا نتیجه‌ی یک پژوهش تازه نشان داده آلودگی به یک باکتری به نام بارتونلا (Bartonella) می‌تواند احتمال بروز اسکیزوفرنی را افزایش دهد. در این پژوهش خون مبتلایان اسکیزوفرنی و چند اختلال دیگر روانپزشکی از نظر وجود شواهد دی‌اِن‌اِی باکتری بارتونلا مورد […]

شکسته‌شدن رکورد بیشترین میزان دی‌اِن‌اِی در میان موجودات زنده
شکسته‌شدن رکورد بیشترین میزان دی‌اِن‌اِی در میان موجودات زنده

اطلاعات ژنتیکی تمام موجودات زنده در دی‌اِن‌اِی (DNA) آنها نگهداری می‌شود و برخی افراد تصور می‌کنند هر چه یک موجود زنده پیچیده‌تر باشد، مقدار دی‌اِن‌اِی بیشتری دارد. حالا بد نیست با این گیاه کوچک آشنا شوید که رکوردهای قبلی بیشترین میزان دی‌اِن‌اِی را در میان تمام موجودات زنده شکسته است. اگر دی‌اِن‌اِی این گیاه را […]

تولید جنین موش شش پا در آزمایشگاه
تولید جنین موش شش پا در آزمایشگاه

تصویر سمت چپ جنین یک موش طبیعی است. تصویر سمت راست هم جنین یک موش است، با این تفاوت که ۶ پا دارد و عجیب‌تر اینکه دو پای اضافی به جای اندام‌های تناسلی حیوان رشد کرده‌اند! محققان این موش دستکاری‌شده‌ی ژنتیکی را در فرایند مطالعه‌شان روی ساختار سه‌بعدی «دی اِن اِی» به‌وجود آورده‌اند. آنها متوجه‌ […]

جایگزینی ۵۰ درصد ژن‌های مخمر با دی‌اِن‌اِی ساخته شده در آزمایشگاه
جایگزینی ۵۰ درصد ژن‌های مخمر با دی‌اِن‌اِی ساخته شده در آزمایشگاه

این تصویر یک سلول مخمر در حال تکثیر است. مخمر را که می‌شناسید؟ همان دوست عزیزی که در نانوایی و البته بسیاری چیزهای دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد. حالا زیست‌شناسان توانسته‌اند ۵۰ درصد DNA مخمر را با یک دی ان ای دیگر جایگزین کنند! به این معنی که نیمی از ژن مخمر جدید در آزمایشگاه […]

چرا ابتلا به کووید برای برخی افراد کشنده‌ است؟ کشف شواهد مهم در ژن‌ها
چرا ابتلا به کووید برای برخی افراد کشنده‌ است؟ کشف شواهد مهم در ژن‌ها

روز گذشته پژوهشی مهم در ژورنال نیچر منتشر شده که در آن DNA بیش از ۲۴۰۰۰ نفر از افراد مبتلا به کووید بررسی شده است. اینها افرادی بوده‌اند که در زمان ابتلا به بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نیاز پیدا کرده‌اند و از دی‌ان‌ای آنها شواهد مهمی به‌دست آمده است. پژوهشگران ۴۹ توالی خاص را […]

تصویر بند انگشتی
نقش مهم اطلاعات ژنتیکی حذف شده در ایجاد تفاوت میان انسان و میمون

انسان نسبت به میمون از بسیاری جهات برتری دارد و منطقی است که آن را ناشی از داشتن یک سری ژن‌های بیشتر بدانیم. اما حالا نتیجه یک پژوهش جالب نشان می‌دهد که «نداشتن» برخی اطلاعات ژنتیکی احتمالا نقش کلیدی در «انسان ‌بودن» ما ایفا کرده است. محققان متوجه شده‌اند ژنوم انسان در مقایسه با دیگر […]

مطالب داغ

بی‌تحرکی و سرطان؛ چرا برای طول عمر باید بیشتر راه برویم؟
بی‌تحرکی و سرطان؛ چرا برای طول عمر باید بیشتر راه برویم؟

آگهی کلینیک کیمیا سال‌های سالمِ بیشتر، نه فقط سال‌های بیشتر پزشکی طول عمر، کاملاً آنلاین از هر نقطه‌ی جهان مشاورهٔ ۱۵ دقیقه‌ای رایگان در واتساپ بسیاری از رازهای طول عمر و لانجویتی در کارهای ساده‌ی روزمره نهفته است. پژوهشی تازه که در تیر ۱۴۰۵ (ژوئیه‌ی ۲۰۲۶) در مجله‌ی PLOS Medicine منتشر شده و روی داده‌های بیش […]

آیا تلفن‌های هوشمند مقصر اصلی کاهش نرخ تولد هستند؟ حقیقت یا شایعه؟
آیا تلفن‌های هوشمند مقصر اصلی کاهش نرخ تولد هستند؟ حقیقت یا شایعه؟

احتمالاً شما هم بارها شنیده‌اید که تورم، مشکلات اقتصادی یا تغییر نگرش به سبک زندگی عامل اصلی کاهش تمایل زوج‌ها به فرزندآوری است. اما آیا واقعاً پای یک متهم خاموش در میان است که هر روز ساعت‌ها مسحورانه به آن خیره می‌شویم؟ (بله، درست خواندید! همان وسیله‌ای که الان در دست دارید، احتمالاً یکی از […]

چرا اغلب خاطرات کودکی را به یاد نمی‌آوریم؟
چرا اغلب خاطرات کودکی را به یاد نمی‌آوریم؟

تا به حال به این نکته فکر کرده‌اید که چرا اکثر خاطرات دوران کودکی و به‌ویژه قبل از پنج سالگی‌مان را به‌یاد نمی‌آوریم و اگر هم در خاطرمان باشند، بسیار مبهم و تار هستند؟ آگهی کلینیک کیمیا سال‌های سالمِ بیشتر، نه فقط سال‌های بیشتر پزشکی طول عمر، کاملاً آنلاین از هر نقطه‌ی جهان مشاورهٔ ۱۵ دقیقه‌ای […]

ارتباط میان بهداشت ضعیف دهان و دندان با ابتلا به میگرن و فیبرومیالژی در زنان!
ارتباط میان بهداشت ضعیف دهان و دندان با ابتلا به میگرن و فیبرومیالژی در زنان!

بر اساس مطالعه‌ای جدید که توسط محققان دانشگاه سیدنی منتشر شده، بهداشت پایین دهان به‌طور قابل توجهی با شیوع بیشتر میگرن، درد شکم و سایر دردهای بدنی در زنان مرتبط است. یافته‌های این تحقیق حاکی از وجود یک ارتباط احتمالی میان میکروبیوم دهان و سیستم عصبی انسان است. در این مطالعه، میکروب‌های خاصی در دهان […]

مطالب پربازدید

میزان مناسب و بهترین روش مصرف ویتامین D: روزانه؟ هفتگی یا ماهیانه؟
میزان مناسب و بهترین روش مصرف ویتامین D: روزانه؟ هفتگی یا ماهیانه؟

ویتامین D جزو ویتامین‌های مهمی است که کمبود آن در تمام دنیا شیوع بالایی دارد و پیش‌بینی می‌شود حدود یک میلیارد نفر در سراسر جهان به کمبود آن دچار هستند. در اینجا می‌خواهیم به این نکته بپردازیم که بهترین روش مصرف مکمل ویتامین دی چگونه است و مقدار مناسبش چقدر است؟ اما پیش از شروع […]

آیا تیرزپاتید (Tirzepatide) در درمان چاقی یک انقلاب ایجاد می‌کند؟
آیا تیرزپاتید (Tirzepatide) در درمان چاقی یک انقلاب ایجاد می‌کند؟

تیرزپاتید (Tirzepatide) با اثر همزمان روی گیرنده‌های GLP1 و GIP، در پژوهشی روی بیش از ۲۵۰۰ نفر تا ۲۲.۵ درصد کاهش وزن ایجاد کرده است؛ عددی که با نتایج جراحی‌های کاهش وزن قابل مقایسه است.

تیرزپاتید، ویگووی، ویکتوزا و… پاسخ به پرسش‌های رایج در مورد داروهای لاغری و کاهش وزن GLP1
تیرزپاتید، ویگووی، ویکتوزا و… پاسخ به پرسش‌های رایج در مورد داروهای لاغری و کاهش وزن GLP1

قبلا در «آپدیت ام دی» در مورد داروهای لاغری و کاهش وزن زیاد صحبت کرده‌ایم. در میان آنها یک دسته دارویی خاص طی چند سال گذشته محبوبیت ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. اینها جزو یک کلاس دارویی به نام «آگونیست گیرنده پپتید شبه گلوکاگون ۱» یا به طور خلاصه «آگونیست GLP1» هستند. جالب است بدانید اغلب این […]

جدول «میزان پروتئین» مواد غذایی و عدم تطابق وزن خوراکی‌ها با حجم پروتئین
جدول «میزان پروتئین» مواد غذایی و عدم تطابق وزن خوراکی‌ها با حجم پروتئین

در راهنمای کامل مقدار پروتئین روزانه به این پرسش پاسخ داده‌ایم که هر فرد بر اساس سن، ورزش و هدفش چقدر پروتئین لازم دارد و اشتباه‌های رایج در این مورد چیست. اما این مطلب بخش دوم داستان است: اینکه در هر ماده غذایی چه میزان پروتئین وجود دارد و چرا اغلب افراد در این مورد […]

با همکاری

پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت

پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت

معاونت آموزشی سازمان نظام پزشکی کل کشور

معاونت آموزشی سازمان نظام پزشکی کل کشور

اداره کل آموزش همگانی جمعیت هلال احمر

اداره کل آموزش همگانی جمعیت هلال احمر

X
آپدیت ام دی تازه‌های پزشکی از رفرنس‌های معتبر