انسان واقعا چند سال می‌تواند عمر کند؟ واقعیت‌ها در برابر پیش‌بینی‌ها

سال‌ها است این سوال مطرح می‌شود که سقف عمر انسان چقدر است؟ اگر به دوستان و آشنایان نگاه کنیم خاطراتی می‌گویند از فلان پدربزرگ و مادر بزرگ که مثلا ۱۲۰ یا حتی ۱۴۰ سال عمر کرده! اما واقعیت این است که اکثر اینها حرف‌های اغراق شده و غیر مستند است.

البته یک مطالعه تازه این مرز را نزدیک به «دو قرن» برآورد کرده؛ اما «گراهام لاتون» دلایل جالبی برای تردید در این عدد دارد.

او روزنامه‌نگار علمی باسابقه و نویسنده و ستون‌نویس ارشد مجله New Scientist است و در مقاله‌ی جالبی به این موضوع پرداخته. با خودم گفتم خلاصه‌ای از آن را با شما هم به‌اشتراک بگذارم (مقاله را از زبان خود نویسنده بخوانید):

چند سال پیش، یک گزارش جنجالی درباره «خانم ژان کالمان» نوشتم؛ زنی که همچنان رکورد رسمی طولانی‌ترین عمر انسان را در اختیار دارد. او سال ۱۸۷۵ به دنیا آمد و در سال ۱۹۹۷، در سن ۱۲۲ سال و ۱۶۴ روزگی درگذشت؛ دست‌کم روایت رسمی این‌طور می‌گوید.

آگهی کلینیک کیمیا سال‌های سالمِ بیشتر، نه فقط سال‌های بیشتر پزشکی طول عمر، کاملاً آنلاین از هر نقطه‌ی جهان مشاورهٔ ۱۵ دقیقه‌ای رایگان در واتساپ

برخی تردید دارند که زنی که با نام ژان کالمان درگذشت، واقعاً خود او بوده باشد. طبق یک فرضیه، ژان در سال ۱۹۳۴ فوت کرده و دخترش ایوون برای فرار از برخی هزینه‌ها یا مسئولیت‌های مالی، هویت مادرش را جعل کرده است. ایوون ۲۳ سال از مادرش جوان‌تر بود؛ بنابراین باز هم عمر طولانی‌ای داشته، اما نه آن‌قدر که رکوردشکن باشد.

این معما هنوز حل نشده و تا آن زمان، کالمان یکی از مهم‌ترین داده‌ها در زیست‌شناسی پیری محسوب می‌شود. وقتی می‌پرسیم «انسان حداکثر چقدر می‌تواند عمر کند؟»، فعلاً پاسخ این است: «دست‌کم ۱۲۲ سال و ۱۶۴ روز»؛ البته به شرط آنکه ژان کالمان واقعاً همین‌قدر عمر کرده باشد.

سقف طبیعی عمر انسان کجاست؟

این پرسش که آیا انسان می‌تواند بیش از این زنده بماند، سال‌ها ذهن دانشمندان را درگیر کرده است. پاسخ آن برای پژوهش‌های افزایش طول عمر اهمیت زیادی دارد، چون اگر قرار باشد عمر انسان را طولانی‌تر کنیم، ابتدا باید بدانیم هدف نهایی ما چیست.

اما پاسخ‌دادن به این پرسش به‌طرز عجیبی دشوار است. کالمان یک مورد کاملاً استثنایی بود؛ هیچ فرد دیگری به ۱۲۰ سالگی نرسیده و همین موضوع یکی از دلایل تردید درباره رکورد اوست. کانه تاناکا، دومین انسان مسن تاریخ، ۱۱۹ سال و ۱۰۷ روز عمر کرد و مسن‌ترین فرد زنده در زمان انتشار این مقاله نیز به‌تازگی ۱۱۷ ساله شده بود.

با وجود اختلاف‌نظرهای پراکنده، بیشتر پژوهشگران قبول دارند که عمر انسان سقفی طبیعی دارد.

پرسش اصلی این است که این سقف دقیقاً کجاست؟

یکی از راه‌های پاسخ‌دادن به این سؤال، بررسی اطلاعات جمعیتی افرادی است که با اسناد معتبر بیش از ۱۱۰ سال عمر کرده‌اند. یک تحلیل پرارجاع، سقف تقریبی عمر را حدود ۱۱۵ سال برآورد کرد، هرچند احتمال رسیدن فردی به ۱۲۵ سالگی را منتفی ندانست. مطالعه دیگری نیز نتیجه گرفت که احتمالاً رکورد کالمان در آینده‌ای نه‌چندان دور شکسته خواهد شد.

از ۱۲۵ تا ۱۵۰ سال؛ مدل‌های کامپیوتری چه می‌گویند؟

روش دیگر، استفاده از مدل‌های کامپیوتری است. در یکی از این پژوهش‌ها، نوسان‌های کوتاه‌مدت تعداد گلبول‌های قرمز و سفید در افراد ۸۵ ساله و مسن‌تر بررسی شد. پژوهشگران با کمک این اطلاعات، میزان تاب‌آوری بدن در برابر بیماری‌های مرگ‌بار مرتبط با افزایش سن را اندازه‌گیری کردند.

براساس این مدل، در نقطه‌ای مشخص تاب‌آوری بدن کاملاً از بین می‌رود و انسان به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر بازگشتی از آن وجود ندارد. زمان رسیدن به این نقطه در افراد مختلف متفاوت است، اما معمولاً در حوالی ۱۲۰ سالگی اتفاق می‌افتد. حتی برای مقاوم‌ترین افراد نیز سقف نهایی حدود ۱۵۰ سال تخمین زده شد.

فاصله میان ۱۲۵ و ۱۵۰ سال کم نیست؛ اما هیچ‌کدام از این برآوردها پیشرفت‌های احتمالی آینده پزشکی را در نظر نمی‌گیرند. به گفته ریچارد فاراگر، پژوهشگر زیست‌شناسی پیری در دانشگاه برایتون بریتانیا، دانشمندان در دهه ۱۹۲۰ تصور می‌کردند عمر بیش از ۱۰۵ سال غیرممکن است. بااین‌حال، طی یک قرن بعد، پیشرفت‌های پزشکی در کنار تغذیه و بهداشت بهتر، امید به زندگی را افزایش داد و رکورد طول عمر انسان را بالاتر برد.

آیا انسان می‌تواند ۱۹۴ سال عمر کند؟

اگر این روند ادامه پیدا کند چه اتفاقی می‌افتد؟ گروهی از پژوهشگران مؤسسه علم و فناوری اسکولکوو و مؤسسه پژوهش هوش مصنوعی در مسکو برای یافتن پاسخ، یک آزمایش انجام دادند.

آن‌ها سناریویی را تصور کردند که در آن بشر موفق شده است تمام عوامل پیری را که از نظر تئوری درمان‌پذیرند، درمان کند. تنها عامل اصلاح‌ناپذیر، آسیب‌هایی است که با افزایش سن به‌طور مداوم در دی‌ان‌ای سلول‌های ما جمع می‌شوند. در چنین شرایطی، سقف عمر انسان ممکن است به رقم حیرت‌انگیز ۱۹۴ سال برسد.

من بعید می‌دانم چنین اتفاقی در طول زندگی خودم رخ دهد. گذشته از این، ما هنوز حتی تمام عوامل پیری را به‌درستی نمی‌شناسیم. بااین‌حال، این محاسبه نشان می‌دهد که از نظر تئوری، هنوز فضای زیادی برای افزایش طول عمر انسان وجود دارد.

وقتی شناسنامه‌ها به ما دروغ می‌گویند

اما به دنیای واقعی برگردیم. چرا برآوردهای مربوط به حداکثر عمر انسان تا این اندازه با یکدیگر تفاوت دارند؟ پاسخ، دوباره ما را به ژان کالمان می‌رساند.

هنگام تهیه گزارش قبلی‌ام با سال نیومن، پژوهشگر طول عمر که آن زمان در دانشگاه ملی استرالیا فعالیت می‌کرد، گفت‌وگو کردم. او به‌تازگی مقاله‌ای منتشر کرده بود که نشان می‌داد حتی تعداد اندکی اشتباه یا اطلاعات جعلی در مدارک کاغذی مانند شناسنامه‌ها می‌تواند داده‌های مربوط به طول عمر را به‌شدت منحرف کند. نیومن معتقد بود ماجرای جعل احتمالی هویت در خانواده کالمان شاید تنها گوشه کوچکی از یک مشکل بسیار بزرگ‌تر باشد.

نیومن که اکنون در دانشگاه آکسفورد فعالیت می‌کند، به‌تازگی کتابی با عنوان Morbid: Debunking Modern Longevity Science منتشر کرده و در آن از گستردگی حیرت‌آور اشتباه‌ها و تقلب‌ها در آمار طول عمر پرده برداشته است.

برای مثال، در یونان مشخص شد حدود ۷۰ درصد افرادی که در فهرست صدساله‌ها قرار داشتند، در واقع فوت کرده بودند! اما نامشان روی کاغذ زنده نگه داشته شده بود تا بستگانشان همچنان حقوق بازنشستگی آن‌ها را دریافت کنند.

در ژاپن حتی موارد بیشتری از تقلب در دریافت مستمری کشف شد. در طول تاریخ، افراد به دلایل گوناگونی سن خود را بیشتر از واقعیت اعلام کرده‌اند؛ از ورود به خدمت سربازی یا فرار از آن گرفته تا ازدواج یا پیداکردن شغل. اشتباه‌های اداری نیز فراوان‌اند، به‌خصوص در اسناد متعلق به دوره‌ای که صدساله‌ها و ابرصدساله‌های امروزی متولد شده‌اند.

این خطاها ناگزیر وارد محاسبات مربوط به سقف عمر انسان می‌شوند. اگر داده‌های جمعیتی ورودی پر از سن‌های اشتباه و اغراق‌شده باشند، نتیجه نهایی نیز احتمالاً بیش از واقعیت خواهد بود؛ همان اصل معروف «داده بی‌ارزش وارد کنید، نتیجه بی‌ارزش تحویل بگیرید».

حتی افرادی که اطلاعاتشان در مدل‌سازی‌های کامپیوتری استفاده می‌شود، با یک سن مشخص ثبت شده‌اند؛ سنی که ممکن است از ابتدا اشتباه باشد. وقتی مجله Nature از نیومن پرسید با وجود این مشکلات، بحث درباره حداکثر عمر انسان اکنون در چه وضعیتی قرار دارد، او پاسخ داد: «در یک آشفتگی مطلق.»

شاید پاسخ واقعی فقط ۱۱۵ سال باشد

هنگام تحقیق درباره ژان کالمان، به مقاله‌ای از سال ۲۰۱۱ نیز رسیدم که نشان می‌داد در سراسر جهان، ۹۸ درصد ادعاهای مربوط به عمر بیش از ۱۱۵ سال قابل تأیید نبوده‌اند!

همان مقاله نشان داد در کشورهایی که سوابق دقیق تولدشان به بیش از ۱۵۰ سال قبل بازمی‌گردد، حتی یک نفر هم به‌طور قطعی بیش از ۱۱۵ سال عمر نکرده است.

منبع: New Scientist