مادر و فرزند هیچگاه کاملاً از یکدیگر جدا نمیشوند
این یک پژوهش جدید نیست، اما طی چند روز گذشته مجدداً بر سر زبانها افتاده و به همین بهانه بد نیست نگاهی به آن بیندازیم. چون موضوع شگفتانگیزی است.
چند سال قبل، پژوهشگران مغز ۵۹ زن را پس از مرگ بررسی کردند و در ۶۳ درصد آنها DNA مردانه پیدا کردند! سلولهایی که تقریباً بهطور قطع یادگار فرزند پسرشان بود. مسنترینِ این زنان ۹۴ سال داشت و آن سلولها هنوز همانجا نشسته بودند.
ماجرا از حدود هفتهی چهارم یا پنجم بارداری شروع میشود؛ یعنی پیش از آنکه بیشتر مادران حتی به کسی خبر داده باشند. تعدادی از سلولهای جنین وارد خون مادر میشوند و بعضی از آنها دیگر هرگز آنجا را ترک نمیکنند.
به این پدیده «میکروکایمریسم» میگویند: حمل کردن تکهای از یک انسان دیگر در بدن خودتان.
پژوهشگران وقتی اندامهای زنانی را که بهتازگی باردار بودند بررسی کردند، سلولهای جنین را در همهی آنها یافتند؛ در کبد، ریه، تیروئید، کلیه، مغز استخوان، پوست و حتی قلب.
و این سلولها بیکار نمینشینند، در بررسی جای زخم سزارین ۷۰ زن، سلولهای جنین درست در محل برش، در حال ساختن کلاژن و پروتئینهای ترمیمی پیدا شدند! یعنی سلولهای کودک، زخمی را که در زمان تولد خودش ایجاد کرده بود، خودش بست! رفتاری که یادآور همان چیزی است که از درمانهای مبتنی بر سلولهای بنیادی انتظار داریم.
در یک آزمایش دیگر، وقتی پژوهشگران به قلب موشهای باردار آسیب زدند، سلولهای جنین (که با نشانگر درخشان علامتگذاری شده بودند) مستقیم به سمت محل آسیب رفتند و به ماهیچهی قلب و دیوارهی رگها تبدیل شدند.
نسخهی انسانی این ماجرا هنوز اثبات نشده، اما پزشکان سالهاست دیدهاند که نارسایی قلبیِ رخ داده در حوالی زایمان، بهتر از تقریباً هر نوع نارسایی قلبی دیگری بهبود پیدا میکند.
شاید عجیبتر از همه این باشد که پژوهشگران در خون بند ناف چند نوزاد، سلولهای «مادربزرگ» را هم پیدا کردند؛ سلولهایی که دهها سال قبل از یک جفت گذشته بودند و حالا از جفت دوم هم عبور کرده بودند. سه نسل از یک خانوادهی زنده، درون یک جریان خون!
شاید بتوان گفت کششی که هر مادر نسبت به فرزندش حس میکند، صرفاً یک استعاره نیست و حتی در سطح سلولی هم برقرار است: در کبدش نشسته، در قلبش، و حتی در مغزش. و البته تا آخر عمر هم همانجا میماند…
بیشتر بخوانید: ایمنی شش ماهه نوزاد در صورت تزریق واکسن کووید توسط مادر باردار
منابع: مطالعهی مغز زنان (PLOS ONE)، زخم سزارین، قلب موشها (Circulation Research)، سلولهای مادربزرگ (eBioMedicine)
