آب یا نوشابه‌ی رژیمی؟ برای کاهش وزن «ظاهراً» فرقی نمی‌کند!
سال‌هاست که سرِ نوشابه‌های رژیمی دعواست. عده‌ای طرفدار مصرفش هستند و عده‌ای دیگر می‌گویند مصرف آن مضرات متعددی دارد. مطالعات مشاهده‌ای بارها آنها را با اضافه‌وزن مرتبط دانسته‌اند و سازمان جهانی بهداشت هم سال ۲۰۲۳ رسماً توصیه کرد که برای کنترل وزن سراغ شیرین‌کننده‌های مصنوعی نروید. حالا یک کارآزمایی تصادفی دوساله از دانشگاه لیورپول به نتیجه‌ی متفاوتی رسیده است: گرفته: کسانی که به‌جای آب، نوشابه‌ی رژیمی نوشیدند، به همان اندازه وزن کم کردند و وزن کم‌شده را هم به همان اندازه نگه داشتند (پیشنهاد می‌کنم قبل از رها کردن مطالعه، این یکی را تا آخر بخوانید).
پژوهش چه بود؟
نزدیک به پانصد بزرگسال با اضافه‌وزن یا چاقی خفیف که عادت به نوشیدنی‌های خنک داشتند، به‌طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول روزانه حداقل دو قوطی نوشابه‌ی رژیمی (با شیرین‌کننده‌هایی مثل آسپارتام و سوکرالوز) می‌نوشید و گروه دوم فقط آب. هر دو گروه در یک برنامه‌ی رفتاری کاهش وزن شرکت کردند؛ سال اول با جلسات منظم تغذیه‌شناس و سال دوم بدون هیچ جلسه‌ای و روی پای خودشان.
در این مطلب می‌خوانید
نکته‌ی مهم همین سال دوم بود: کم‌کردن وزن کار سختی نیست؛ نگه‌داشتنش است که دشوار است.
نتیجه چه شد؟
بعد از دو سال، گروه مصرف آب به‌طور متوسط ۳٫۷ کیلو و گروه نوشابه‌ی رژیمی ۴٫۸ کیلو پایین‌تر از وزن اولیه‌شان بودند. این یک کیلو اختلاف از نظر آماری معنادار نیست؛ یعنی هر دو گروه عملاً نتیجه‌ی یکسانی گرفتند. دور کمر و باسن هم در هر دو گروه به یک اندازه کم شد.
مهم‌تر از خود موضوع کاهش وزن، چیزی است که اتفاق نیفتاد: نگرانی اصلی درباره‌ی شیرین‌کننده‌های مصنوعی این بود که خود مزه‌ی شیرین بدون کالری، تنظیم اشتها را به هم بریزد و شخص را به سمت پرخوری و برگشت وزن هل بدهد. اما در این مطالعه چنین چیزی دیده نشد.
اما اینجا چند «اما» وجود دارد
۱. کمتر از نصف شرکت‌کننده‌ها تا آخر پژوهش باقی ماندند: از ۴۹۳ نفری که مطالعه را شروع کردند، فقط ۲۲۰ نفر در پایان دو سال وزن‌کشی شدند. کسانی که تا آخر می‌مانند معمولاً باانگیزه‌ترین‌ها هستند و این، نتایج را خوش‌بینانه‌تر از واقعیت نشان می‌دهد.
۲. نتایج آزمایش‌ها قصه‌ی کمی متفاوتی می‌گویند: سه شاخص بین دو گروه تفاوت معنادار داشت: Total Cholesterol، هموگلوبین A1c و فشار خون دیاستولی. نویسندگان این تفاوت‌ها را از نظر بالینی ناچیز می‌دانند و احتمالاً حق با آن‌هاست؛ ولی جالب است که جهت هر سه یکی بود: به نفع مصرف آب.
۳. گرسنگی: احساس گرسنگی در هر دو گروه کمی بالا رفت، اما فقط در گروه نوشابه‌ی رژیمی به حد معنادار رسید.
۴. و از همه مهم‌تر از همه: چه کسی پول داده؟ هزینه‌ی این مطالعه را «انجمن نوشابه‌سازان آمریکا» پرداخت کرده و همه‌ی نویسندگان هم از همین انجمن بودجه‌ی پژوهشی گرفته‌اند. البته این به‌تنهایی نتایج یک کارآزمایی تصادفی را باطل نمی‌کند، اما توضیح می‌دهد که چرا در بیانیه‌ی مطبوعاتی‌اش نوشابه‌ی رژیمی را «جایگزین مؤثر نوشابه‌ی حاوی قند» معرفی می‌کند؛ درحالی‌که اصلاً گروه نوشابه‌ی قندی در این مطالعه وجود نداشت.
خلاصه‌ی ماجرا
اگر دارید سعی می‌کنید نوشابه‌ی معمولی را کنار بگذارید و آب خالی به دهان‌تان مزه نمی‌کند، نوشابه‌ی رژیمی ظاهراً قرار نیست برنامه‌ی کاهش وزن‌تان را خراب کند؛ حداقل تا دو سال. اما این مطالعه فقط به سؤال «وزن» جواب داده، نه به این که نوشابه‌ی رژیمی به اندازه‌ی آب سالم است. آب هنوز قهرمان این ماجراست؛ فقط حالا می‌دانیم رقیبش هم آن‌قدرها که می‌گفتند شرور نیست.
