یک حقیقت تکاندهنده: «لامپها» چگونه سوختوساز بدن را بههم میریزند؟
آخرین باری که دور آتش نشستهاید و به نور قرمز آن خیره شدهاید چه زمانی بوده؟ احتمالا مدت زیادی است که چنین تجربهی لذتبخشی نداشتهاید؛ اما نشستن کنار آتش یک مزیت مهم دیگر هم دارد که احتمالا تا به حال نمیدانستید.
طی چند دههی گذشته، تلاش برای کممصرفتر کردن ساختمانها، نوع نوری که هر روز دریافت میکنیم را بهشدت تغییر داده است.
در این مطلب میخوانید
اکنون برخی پژوهشگران میگویند حذف بخش بزرگی از نور قرمز و فروسرخ از محیطهای داخلی میتواند عملکرد میتوکندریها را مختل کند و در افزایش خطر بیماریهایی مانند دیابت و زوال عقل نقش داشته باشد. (بااینحال، بسیاری از این یافتهها هنوز اولیهاند و رابطه علتومعلولی قطعی نشده است).
یک آزمایش ساده: چراغقوه تلفن همراهتان را روشن کنید و نوک انگشت خود را روی آن بگذارید. درخششی قرمز میبینید؛ نه بهدلیل رنگ خون، بلکه چون فوتونهای قرمز در بافت انگشت پخش میشوند.
همین آزمایش ساده دریچهای به یک ایده غافلگیرکننده است. باب فازبری، اخترفیزیکدانی که به زیستشناسی نور روی آورده، میگوید: «نور یک ماده مغذی است.» گیاهان با نور کربوهیدرات میسازند، اما ظاهراً جانوران و قارچها نیز از آن برای بهبود تولید انرژی استفاده میکنند.
چگونه نور مدرن ما را از طول موجهای بلند محروم کرد؟
دو فناوری این تغییر را رقم زدند:
- لامپهای کممصرف الایدی (LED)
- شیشههایی که برای جلوگیری از اتلاف گرما، فروسرخ را فیلتر میکنند.
نتیجه، محدودشدن شدید طیف و شدت نور در فضاهای داخلی است؛ جایی که مردم تا ۹۰ درصد وقت خود را میگذرانند. پژوهشگران میگویند که ما حدود ۹۵ درصد طیف نوری را از دست دادهایم.
نور روز سرشار از قرمز مرئی (با طول موج حدود ۶۵۰ تا ۷۵۰ نانومتر) و فروسرخ نامرئی (تا حدود ۲۵۰۰ نانومتر) است. این طول موجها از لباس میگذرند و به عمق بافت میرسند؛ برخلاف فرابنفش که تا حد زیادی جذب لباس میشود. آتش، شمع و لامپ رشتهای نیز قرمز و فروسرخ فراوانی تولید میکنند و طیف لامپ رشتهای به خورشید نزدیک است.
اما الایدیها عملاً بالاتر از ۷۵۰ نانومتر چیزی تولید نمیکنند. اسکات زیمرمن، پژوهشگر حوزه نور، آن را در قیاس با غذای فوقفرآوری، «نور فوقفرآوری» مینامد.
پیوند نور قرمز با کارخانههای انرژی سلول
ریشه این فرضیه به پژوهشهای تینا کارو در اواخر دهه ۱۹۸۰ در آکادمی علوم شوروی بازمیگردد. او هنگام بررسی نور قرمز و نزدیکفروسرخ برای ترمیم زخم و کاهش درد دریافت که این نورها سرعت تولید آدنوزین تریفسفات (ATP) را در میتوکندری افزایش میدهند. ATP واحد اصلی انرژی در زیستشناسی است و سلول برای کارهایی مانند ساخت پروتئین از آن استفاده میکند.
در میتوکندری، زنجیره انتقال الکترون ATP میسازد. تابش نور قرمز یا فروسرخ ظاهراً این زنجیره را کمی سریعتر میکند؛ فرایندی که فازبری آن را «سوختوساز نوری» مینامد. سازوکار دقیق هنوز محل اختلاف است، اما پژوهشگران نقش میتوکندری را میپذیرند.
از سوی دیگر، نور آبیِ نمایشگرها و الایدیها میتواند تولید ATP را کند کند. فازبری محرومیت تدریجی از نور قرمز را «اسکوروی قرن بیستویکم» مینامد؛ تشبیهی به کمبود ویتامین C که آثارش بهآرامی انباشته میشود.
شواهد درباره قند خون، مغز و طول عمر چه میگویند؟
- کنترل قند خون: جفری نشان داده است که ۱۵ دقیقه نور قرمز میتواند جهش قند خون پس از دریافت مقدار زیادی گلوکز را کاهش دهد. در آزمایشی دیگر، افزودن نور یک لامپ رشتهای کمنور به دفترهای بدون پنجره، با میانگین قند خون پایینتر کارکنان همراه بود. در پژوهشی در دانشگاه ماستریخت نیز، کنترل قند خون افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در روزهایی که زیر نور طبیعی بودند بهتر از روزهای زیر نور الایدی بود.
- سلامت مغز: برخی کارآزماییها نشان دادهاند نور نزدیکفروسرخ ممکن است افت شناختی مرتبط با سن را کند کند. مطالعهای روی ۸۸ هزار فرد نشان داد کسانی که بیشتر در روشنایی روز بودند، کمتر دچار زوال عقل شدند. اثر محافظتی نور قرمز در مدل جانوری پارکینسون نیز گزارش شده است.
- طول عمر: در مطالعهای روی بیش از ۴۰۰ هزار بزرگسال، قرارگرفتن بیشتر در معرض فرابنفش (بهعنوان شاخصی از تماس کلی با آفتاب) با مرگ کمتر ناشی از سرطان و بیماری قلبیعروقی همراه بود.
البته این مطالعات مشاهدهای، همبستگی را نشان میدهند و بهتنهایی ثابت نمیکنند کمبود نور قرمز علت قطعی بیماری است و فعلاً یک فرضیه بحثبرانگیز محسوب میشود.
چطور نور قرمز بیشتری دریافت کنیم؟
- حضور در روشنایی روز: سادهترین راه، حضور منظم در روشنایی روز است. لباس و ضدآفتاب بخش زیادی از فرابنفش سرطانزا را میگیرند، اما نور قرمز و فروسرخ همچنان میتوانند عبور کنند.
- احتیاط در نوردرمانی: دستگاههای نوردرمانی وجود دارند، ولی بعضی بیشازحد پرقدرتاند و ممکن است تولید انرژی سلولی را از تعادل خارج کرده و التهاب ایجاد کنند؛ بنابراین استفاده درمانی بیحساب توصیه نمیشود.
- تغییرات در محیط کار: جفری پیشنهاد میکند یک لامپ رشتهای بسیار کمنور کنار میز قرار گیرد؛ چون حتی در شدت پایین فروسرخ زیادی تولید میکند. الایدی قرمز احتمالاً بهتر از نبود نور قرمز است، اما به اندازه طیف کامل خورشید یا لامپ رشتهای مؤثر نیست.
پژوهشها همچنین نور فروسرخ و دسترسی به روشنایی روز در بیمارستان را با پیامدهای بهتر و بستری کوتاهتر مرتبط دانستهاند. بیمارستان کینگز کالج لندن چند ماه قبل یک بخش روباز ششتخته روی پشت بام افتتاح کرد! و دو بیمارستان دیگر نیز طرحهای مشابهی را بررسی میکنند.
پیام نهایی این است: لامپهای الایدی بهتنهایی عامل بیماریهای مزمن نیستند، بلکه طراحی ساختمانهای کممصرف شاید یک نیاز زیستی مهم را نادیده گرفته باشد.
احتمالا میتوان بدون نور قرمز زندگی کرد، اما نمیتوان بدون آن سالم زندگی کرد!
