ریزش مو با آمپولهای لاغری GLP-1؛ چقدر شایع است؟
اگر پس از شروع آمپول لاغری متوجه افزایش موهای ریختهشده در حمام، روی بالش یا داخل برس شدهاید، احتمالاً این پرسش برایتان پیش آمده است: آیا دارو باعث ریزش مو شده یا کاهش وزن؟
پژوهشهای تازه نشان میدهند که ریزش مو با آمپولهای لاغری GLP-1 واقعیت دارد، اما احتمال آن برای بیشتر مصرفکنندگان پایین است. این عارضه بیشتر با سماگلوتاید و تیرزپاتاید گزارش شده و در بسیاری از موارد به شکل ریزش موی منتشر و بدون آسیب دائمی به فولیکولها ظاهر میشود.
در این مطلب میخوانید
آلوپسی اصطلاح پزشکیِ کلی برای ریزش مو است و لزوماً به معنای طاسی دائمی نیست. این تنها عارضهی این داروها نیست؛ پیشتر در مطلب آشنایی با برخی عوارض نادر اما مهم داروهای کاهش وزن ویگووی و اوزمپیک به موارد دیگری هم پرداختهایم.
قبل از اولین تزریق، این ویدیو را ببینید
ریزش مو تنها یکی از چیزهایی است که فروشنده به شما نمیگوید؛ در ویدیوی کامل یوتیوب، شش نکتهای را که باید پیش از شروع بدانید مرور کردهایم.
پاسخ کوتاه
- ریزش مو در مصرفکنندگان این داروها کمی بیشتر از مصرفکنندگان برخی دیگر از داروهای دیابت دیده شده است.
- افزایش خطر نسبی قابلتوجه به نظر میرسد، اما تعداد واقعی موارد همچنان پایین است.
- رایجترین توضیح احتمالی، ریزش موی تلوژنی پس از کاهش سریع وزن یا محدودشدن دریافت انرژی و پروتئین است.
- تیرزپاتاید در برخی مطالعات با ریزش موی بیشتری نسبت به سماگلوتاید همراه بوده است.
- بیشتر موارد ریزش موی تلوژنی ظرفیت برگشت دارند، اما هر نوع ریزش مویی را نباید خودکار به دارو نسبت داد.
- در صورت بروز ریزش مو، دارو را بدون مشورت با پزشک قطع یا کم نکنید.
پژوهش جدید چه میگوید؟
پژوهشی که در ۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ در نشریهٔ The BMJ منتشر شد، پروندههای پزشکی هزاران بزرگسال مبتلا به دیابت نوع ۲ را بررسی کرد.
پژوهشگران میزان تشخیص جدید آلوپسی را در مصرفکنندگان داروهای GLP-1 با دو گروه دیگر از داروهای دیابت مقایسه کردند.
| مقایسه | میزان تشخیص آلوپسی با GLP-1 | میزان در گروه مقایسه | افزایش نسبی خطر |
|---|---|---|---|
| در مقایسه با داروهای SGLT-2 | ۶٫۹۱ مورد در هر هزار نفر-سال | ۵٫۰۴ مورد | ۳۷ درصد |
| در مقایسه با داروهای DPP-4 | ۶٫۵۳ مورد در هر هزار نفر-سال | ۳٫۸۹ مورد | ۶۸ درصد |
اصطلاح «نفر-سال» روشی برای محاسبهٔ زمان پیگیری است؛ برای مثال، پیگیری هزار نفر بهمدت یک سال تقریباً معادل هزار نفر-سال محسوب میشود.
این اعداد به زبان ساده یعنی بهازای هر هزار فردی که یک سال درمان میشوند، حدود دو تا سه تشخیص بیشتر ریزش مو در گروه GLP-1 ثبت شده است.
بنابراین افزایش ۳۷ یا ۶۸ درصدی به این معنا نیست که ۳۷ یا ۶۸ درصد مصرفکنندگان موهایشان را از دست میدهند. این درصدها «افزایش نسبی» را نشان میدهند و خطر مطلق همچنان پایین است.
افزایش خطر عمدتاً به آلوپسی بدون اسکار مربوط بود؛ یعنی فولیکول مو از بین نرفته بود و امکان رویش مجدد وجود داشت. بااینحال، این مطالعه شدت ریزش مو، مدت آن یا میزان رویش مجدد را بررسی نکرد.
همچنین، مطالعه مشاهدهای بود و نمیتواند ثابت کند که دارو مستقیماً علت ریزش مو است. همه شرکتکنندگان نیز دیابت نوع ۲ داشتند؛ بنابراین نتایج را نمیتوان بدون احتیاط به تمام افرادی که فقط برای کاهش وزن دارو مصرف میکنند تعمیم داد.
چرا در بعضی منابع درصدهای بالاتری دیده میشود؟
در اطلاعات رسمی داروها، میزان «گزارش ریزش مو» گاهی بیشتر از میزان «تشخیص پزشکی آلوپسی» در مطالعهٔ BMJ است.
در کارآزماییهای کاهش وزن، ریزش مو با سماگلوتاید ۲٫۴ میلیگرمی در حدود ۳٫۳ درصد افراد و در گروه دارونما در حدود یک درصد گزارش شد. در کارآزماییهای تیرزپاتاید نیز بسته به دوز، حدود ۴ تا ۵ درصد مصرفکنندگان ریزش مو را گزارش کردند. این اعداد در برچسب رسمی ویگووی و برچسب رسمی زپباند آمدهاند.
این تفاوت لزوماً تناقض نیست. برخی مطالعات هر نوع ریزش موی گزارششده توسط بیمار را ثبت میکنند، اما برخی دیگر فقط مواردی را میشمارند که در پروندهٔ پزشکی با تشخیص آلوپسی ثبت شدهاند. نوع بیماران، مقدار دارو و مدت پیگیری نیز میان مطالعات متفاوت است.
کدام آمپولها ممکن است با ریزش مو همراه باشند؟
این موضوع فقط به نامهای تجاری اوزمپیک یا مونجارو محدود نیست. آنچه از نظر علمی اهمیت دارد، مادهٔ مؤثرهٔ داخل فرآورده است.
| مادهٔ مؤثره | برندهای خارجی شناختهشده | نمونههای ایرانی یا عرضهشده از سوی شرکتهای ایرانی |
|---|---|---|
| سماگلوتاید | اوزمپیک و ویگووی | فرآوردههای مختلف سماگلوتاید در بازار ایران ثبت یا عرضه شدهاند. |
| تیرزپاتاید | مونجارو و زپباند | اسپارتینا از سیناژن، لانیسا از زیستدارو دانش و زیکورپا با عرضهٔ داروسازی دکتر عبیدی. |
| لیراگلوتاید | ساکسندا و ویکتوزا | ملیتاید و ماسیزا، هر دو محصول سیناژن. |
در زبان روزمره به همه این فرآوردهها «آمپول لاغری» گفته میشود؛ درحالیکه شکل دارویی آنها میتواند قلم، تزریقگر خودکار، سرنگ از پیش پرشده یا ویال تزریقی باشد.
برای نمونه، برندهای ایرانی مانند ملیتاید و ماسیزا حاوی لیراگلوتاید و اسپارتینا و لانیسا حاوی تیرزپاتاید هستند. زیکورپا نیز یک فرآوردهٔ تیرزپاتاید است که از سوی داروسازی دکتر عبیدی عرضه میشود.
نکته مهم این است که مطالعات موجود، مادهٔ مؤثره یا گروه دارویی را بررسی کردهاند و میزان ریزش مو را بهطور اختصاصی در این برندهای ایرانی نسنجیدهاند. بنابراین نمیتوان گفت یک برند ایرانی حتماً بیشتر یا کمتر از نمونهٔ خارجی باعث ریزش مو میشود.
برای آشنایی کلیتر با این گروه دارویی میتوانید راهنمای آمپولهای لاغری GLP-1 را بخوانید.
آیا ریزش مو با تیرزپاتاید بیشتر از سماگلوتاید است؟
یک مطالعهٔ پیشچاپ که هنوز داوری علمی نهایی نشده، تیرزپاتاید و سماگلوتاید را مستقیماً مقایسه کرده است.
پس از آنکه پژوهشگران ۱۱٬۰۴۶ نفر از هر گروه را از نظر محدودهٔ کاهش وزن و چند ویژگی دیگر با یکدیگر تطبیق دادند، میزان تشخیص آلوپسی طی یک سال چنین بود:
- در مصرفکنندگان تیرزپاتاید، میزان آلوپسی ۴٫۲۴ درصد بود.
- در مصرفکنندگان سماگلوتاید، میزان آلوپسی ۳٫۳۳ درصد بود.
اختلاف مطلق دو گروه ۰٫۹۱ واحد درصد بود؛ یعنی تقریباً ۹ مورد بیشتر بهازای هر هزار مصرفکنندهٔ تیرزپاتاید در مدت یک سال.
در تحلیل جداگانهٔ زنان، میزان آلوپسی با تیرزپاتاید ۵٫۴۴ درصد و با سماگلوتاید ۳٫۶۳ درصد بود.
باقیماندن اختلاف پس از تطبیق تقریبی کاهش وزن نشان میدهد که کاهش وزن احتمالاً تمام ماجرا را توضیح نمیدهد. بااینحال، سرعت دقیق کاهش وزن، مقدار پروتئین مصرفی، کیفیت رژیم غذایی، پایبندی به درمان و مقدار واقعی داروی دریافتی کاملاً اندازهگیری نشده بود. بنابراین هنوز نمیتوان نتیجه گرفت که تیرزپاتاید مستقیماً به فولیکول مو آسیب میزند.
برای مقایسهٔ کلی این دو دارو میتوانید مطلب تیرزپاتاید یا سماگلوتاید؛ کدامیک در کاهش وزن مؤثرتر است؟ را نیز بخوانید.
چرا این آمپولها ممکن است باعث ریزش مو شوند؟
علت دقیق هنوز مشخص نیست و احتمالاً در همه افراد یکسان نیست. چند توضیح اصلی مطرح شده است.
کاهش سریع یا قابلتوجه وزن
کاهش سریع وزن برای بدن نوعی فشار فیزیولوژیک محسوب میشود. در چنین شرایطی، تعداد زیادی از تارهای مو ممکن است زودتر از موعد از مرحله رشد وارد مرحله استراحت شوند و چند ماه بعد بریزند.
این وضعیت «ریزش موی تلوژنی» یا تلوژن افلوویوم نام دارد. اتفاق مشابهی ممکن است پس از جراحی، بیماری شدید، زایمان، رژیم بسیار محدودکننده یا استرس شدید نیز رخ دهد.
کاهش دریافت انرژی و پروتئین
این داروها اشتها را کم میکنند. اگر فرد بهاندازه کافی غذا، بهویژه پروتئین، دریافت نکند، چرخه رشد مو ممکن است مختل شود. پیشتر هم در مطلب فستینگ و کاهش رشد مو دیدهایم که محدودشدن دریافت انرژی میتواند فولیکول مو را تحت تأثیر بگذارد.
کاهش دریافت آهن، روی یا بعضی ویتامینها نیز میتواند نقش داشته باشد؛ اما نباید فرض کرد هر فردی که ریزش مو دارد حتماً دچار کمبود ریزمغذیها شده است.
آشکارشدن زمینهٔ قبلی ریزش مو
ریزش موی تلوژنی ممکن است یک زمینهٔ قبلی مانند ریزش موی ارثی زنانه یا مردانه را آشکارتر کند. در این حالت، فرد علاوه بر افزایش ریزش، متوجه بازترشدن فرق سر یا کمپشتشدن تدریجی موها میشود.
در مطالعات، ریزش مو بیشتر در زنان و افراد دارای سابقه ریزش مو، بیماری تیروئید، سندرم تخمدان پلیکیستیک، بینظمی قاعدگی یا برخی بیماریهای خودایمنی ثبت شده است. این عوامل فقط «ارتباط آماری» هستند و هنوز پیشبینی نمیکنند چه کسی حتماً دچار ریزش مو خواهد شد.
احتمال یک اثر غیرمستقیم دارویی
برخی پژوهشها نشان دادهاند که تفاوت میان تیرزپاتاید و سماگلوتاید حتی پس از درنظرگرفتن تقریبی کاهش وزن باقی میماند. این یافته احتمال نقش تغییرات هورمونی، متابولیک، ایمنی یا محیط اطراف فولیکول را مطرح میکند.
بااینحال، براساس مرور نظاممند شواهد، آسیب مستقیم این داروها به فولیکول مو هنوز ثابت نشده است.
ریزش موی تلوژنی چه شکلی است؟
در این نوع ریزش مو، معمولاً:
- موها از تمام سطح سر و بهشکل منتشر میریزند.
- مقدار مو در حمام، روی بالش یا هنگام شانهزدن بیشتر میشود.
- لکههای کاملاً خالی و گرد معمولاً وجود ندارند.
- فولیکولها از بین نمیروند و پوست سر حالت اسکاری و براق پیدا نمیکند.
- ریزش ممکن است حدود دو تا چهار ماه پس از شروع کاهش وزن یا واردشدن فشار متابولیک به بدن آشکار شود.
در مطالعهٔ مقایسهای تیرزپاتاید و سماگلوتاید نیز تفاوت میزان ریزش مو از حدود ماه پنجم یا ششم آشکارتر شد.
آیا موها دوباره رشد میکنند؟
در ریزش موی تلوژنی، فولیکول سالم باقی میماند و معمولاً امکان رشد مجدد وجود دارد. براساس توضیحات آکادمی پوست آمریکا، پس از برطرفشدن یا تثبیت عامل محرک، ریزش اغلب کاهش مییابد و موها معمولاً طی حدود شش تا نه ماه بهتدریج پرتر میشوند.
بااینحال، نمیتوان گفت هر نوع ریزش مویی حتماً موقتی است. اگر ریزش موی ارثی، سکهای، هورمونی یا اسکاری همزمان وجود داشته باشد، ممکن است به درمان اختصاصی نیاز باشد. مطالعهٔ BMJ نیز رویش مجدد مو را مستقیماً اندازهگیری نکرده است.
هنگام ریزش مو چه کار کنیم؟
دارو را خودسرانه قطع نکنید
قطع، کاهش مقدار یا تغییر دارو باید با نظر پزشک تجویزکننده انجام شود. ریزش مو بهتنهایی همیشه به معنای لزوم قطع درمان نیست.
زمان و الگوی ریزش را ثبت کنید
زمان شروع دارو، زمان افزایش مقدار مصرف، سرعت کاهش وزن و زمان شروع ریزش مو را یادداشت کنید. گرفتن یک عکس ماهانه از فرق سر با نور و زاویه ثابت نیز میتواند تغییرات را مشخصتر کند.
دریافت غذا و پروتئین را بررسی کنید
رژیمهای بسیار محدودکننده میتوانند احتمال ریزش موی تلوژنی را افزایش دهند. دریافت انرژی و پروتئین باید متناسب با شرایط جسمی و زیر نظر پزشک یا کارشناس تغذیه تنظیم شود؛ راهنمای کامل مقدار پروتئین مورد نیاز میتواند نقطهی شروع خوبی باشد.
در مطلب کاهش وزن سریع یا آهسته؟ درباره اثر سرعت کاهش وزن بر بدن بیشتر توضیح دادهایم.
علتهای دیگر را نادیده نگیرید
پزشک براساس شرح حال و معاینه ممکن است آزمایشهایی مانند شمارش کامل سلولهای خون، فریتین و آهن یا عملکرد تیروئید را درخواست کند. بررسی ویتامین B12، فولات، ویتامین D یا روی فقط در افراد منتخب و براساس علائم و رژیم غذایی انجام میشود؛ یک بسته آزمایش ثابت برای همه لازم نیست.
مکمل را خودسرانه شروع نکنید
مصرف آهن، روی، ویتامین D یا بیوتین بدون اثبات کمبود، لزوماً ریزش مو را متوقف نمیکند. مکملها نیز باید با توجه به نتیجه آزمایشها و نظر پزشک مصرف شوند.
با موها ملایمتر رفتار کنید
کاهش استفاده از حرارت شدید، دکلره، مواد شیمیایی قوی و مدلهایی که مو را میکشند، از شکستگی بیشتر تارهای مو جلوگیری میکند؛ هرچند علت داخلی ریزش مو را درمان نمیکند.
درمانهایی مانند ماینوکسیدیل را خودسرانه آغاز نکنید
ماینوکسیدیل ممکن است برای بعضی انواع ریزش مو مفید باشد، اما برای همه افراد لازم نیست. بهتر است ابتدا نوع ریزش توسط پزشک یا متخصص پوست مشخص شود.
چه زمانی باید زودتر به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر بهتر است ارزیابی پزشکی بهتعویق نیفتد:
- ریزش مو ناگهانی، بسیار شدید یا رو به افزایش است.
- لکههای گرد و کاملاً خالی روی سر ایجاد شدهاند.
- ابرو، مژه یا موهای سایر بخشهای بدن نیز میریزند.
- پوست سر دردناک، سوزان، قرمز، پوستهدار، زخمی یا دارای ترشح شده است.
- ناحیهای از پوست سر صاف، براق یا شبیه اسکار به نظر میرسد.
- ریزش با خستگی شدید، احساس سرمای غیرعادی، قاعدگی نامنظم، آکنه شدید یا افزایش موهای زائد همراه است.
- پس از تثبیت وزن، ریزش تا حدود شش تا نه ماه کاهش پیدا نمیکند.
- ریزش مو از نظر روحی یا اجتماعی آزاردهنده شده است.
این داروها در عمل چطور استفاده میشوند؟
در ویدیوی ۱۵ دقیقهای «آمپول لاغری» دربارهی تفاوت اوزمپیک و مونجارو، اینکه چه کسی نباید مصرف کند، عوارض شایع و راه کمکردن آنها، حفظ تودهی عضلانی هنگام کاهش وزن، و آنچه بعد از قطع دارو رخ میدهد صحبت کردهایم.
پرسشهای رایج
آیا اوزمپیک و سماگلوتاید واقعاً باعث ریزش مو میشوند؟
ریزش مو در مصرفکنندگان سماگلوتاید بیشتر از دارونما یا بعضی گروههای مقایسه گزارش شده است؛ اما احتمال آن پایین است و هنوز مشخص نیست چه مقدار از این ارتباط مستقیماً ناشی از دارو و چه مقدار ناشی از کاهش وزن و تغییر رژیم غذایی است.
آیا آمپولهای ایرانی هم میتوانند باعث ریزش مو شوند؟
اگر فرآوردهٔ ایرانی همان مادهٔ مؤثره، مانند تیرزپاتاید یا لیراگلوتاید، را داشته باشد، احتمال بروز ریزش مو از نظر تئوریک مطرح است. بااینحال، مطالعه مستقلی میزان ریزش مو را در برندهای ایرانی مانند اسپارتینا، لانیسا، زیکورپا، ملیتاید یا ماسیزا با یکدیگر مقایسه نکرده است.
آیا تیرزپاتاید بیشتر از سماگلوتاید باعث ریزش مو میشود؟
در یک مطالعهٔ پیشچاپ، میزان آلوپسی با تیرزپاتاید بیشتر بود؛ اما این مطالعه هنوز داوری نهایی نشده و نمیتواند رابطه علتومعلولی را اثبات کند.
ریزش مو چه مدت پس از شروع آمپول ظاهر میشود؟
اگر ریزش از نوع تلوژن افلوویوم باشد، معمولاً با فاصله حدود دو تا چهار ماه پس از کاهش سریع وزن یا تغییر متابولیک آشکار میشود. در بعضی افراد این فاصله طولانیتر است.
آیا ریزش مو دائمی است؟
ریزش موی تلوژنی معمولاً بدون اسکار است و امکان رویش مجدد دارد. بااینحال، ریزش موی ارثی، سکهای یا اسکاری ممکن است سیر متفاوتی داشته باشد؛ به همین دلیل تشخیص نوع ریزش اهمیت دارد.
آیا باید آمپول را قطع کنم؟
خیر، نه بهصورت خودسرانه. پزشک باید شدت ریزش، ضرورت ادامه درمان، سرعت کاهش وزن، مقدار دارو و علتهای احتمالی دیگر را کنار هم ارزیابی کند.
آیا مصرف مکمل یا قرص بیوتین از ریزش جلوگیری میکند؟
مدرک قانعکنندهای وجود ندارد که مصرف همگانی مکملها بتواند از ریزش مو جلوگیری کند. مکمل زمانی منطقیتر است که کمبود مشخصی وجود داشته باشد.
آیا میتوان از ریزش مو پیشگیری کرد؟
هیچ روش تضمینشدهای وجود ندارد؛ اما پرهیز از کاهش وزن بسیار سریع، دریافت کافی انرژی و پروتئین، بررسی سابقه ریزش مو و گزارش زودهنگام تغییرات به پزشک میتواند به کاهش خطر یا تشخیص زودتر کمک کند.
آیا هر ریزش مویی پس از شروع دارو به آمپول مربوط است؟
خیر. کمبود آهن، اختلال تیروئید، استرس، بیماری اخیر، تغییرات هورمونی، ریزش موی ارثی و بعضی داروهای دیگر نیز میتوانند باعث ریزش مو شوند.
جمعبندی
ریزش مو با آمپولهای GLP-1 و تیرزپاتاید یک احتمال واقعی، اما در بیشتر مطالعات کمشیوع است. عددهایی مانند افزایش ۳۷ یا ۶۸ درصدی خطر، افزایش نسبی را نشان میدهند؛ در مطالعهٔ BMJ این تفاوت در عمل حدود دو تا سه تشخیص بیشتر بهازای هر هزار نفر در یک سال بود.
بخش مهمی از این ریزش احتمالاً به کاهش سریع وزن و ریزش موی تلوژنی مربوط است، اما پژوهشهای جدید نشان میدهند که وزن بهتنهایی شاید همه موارد را توضیح ندهد. بهترین رویکرد، آگاهی، تغذیه مناسب، ثبت تغییرات و بررسی پزشکی است؛ نه ترس و قطع خودسرانه دارو.
منابع علمی
- مطالعهٔ اصلی: Risk of hair loss associated with GLP-1 receptor agonists — The BMJ.
- مطالعهٔ بزرگ پروندههای پزشکی: Risk of new-onset hair loss with semaglutide and tirzepatide — JAAD.
- مرور نظاممند: GLP-1 therapies and hair loss.
- مقایسهٔ تیرزپاتاید و سماگلوتاید: پیشچاپ nference.
- راهنمای عمومی: ریزش مو و داروهای GLP-1 — آکادمی پوست آمریکا.
- راهنمای بالینی: ریزش موی تلوژنی — DermNet.
